Bəyazit Gülərcanın “Lodos”undan sonra.

552 26.04.2020 00:00:00 Hədiyyə Şəfaqət
Hədiyyə Şəfaqət

GÖYÜMTÜL-  BOZ...

B?yazit Gül?rcanın “Lodos”undan sonra...

 

***

İnsanlar ad?t?n b?zi şeyl?ri “yuxu kimi” xatırlarlayılar...

M?ns? o axşamı h?yatımın ?n d?rinin? işl?miş,  s?si qulaqlarımda, görüntüsü gözl?rimd?,  düşünc?l?rim yerli-yerind?, canlı-canlı, ?sl h?qiq?t kimi xatırlayıram...

M?n, o axşam heç zaman yaşamadığım bir hissl? tanış olmuşdum, qapını astaca ç?kib çıxıb getmişdim... M?n o axşam ilk d?f?  dumanlı payızı için? hopduran ş?h?rin n?f?sini  izl?y?-izl?y? gözümü kükr?y?n d?nizin g?rilib - ç?kil?n d?rinliyin? dikmişdim...  S?s eşitmişdim – qağayılar qıy vura-vura t?latümlü suların sahil? d?yib qayıdan qanadları  üstünd? uçuşub  qonmağa yer axtarırdılar...

M?n o körpüd?, o axşam ilk d?f? d?nizin d?rinliyini tanımışdım- qorxmuşdum, bir addım geri atmışdım, yan-yör?m? boylanmışdım... heç kimi tapmamışdım...

O  axşam ilk d?f? Göyümtül-Bozun  n?h?ng d?rinliyi qarşısında geri ç?kilmişdim...

...Ev? qayıtmışdım...

 

***

...Sonra

Ev dağıldı...

***

“1987 ild? İstanbulda s?hn?y? qoyulduğu zaman bel? yazmışdım: H?r qabardığında dalğalar, geriy? ç?kil?rk?n aldığı daşları yuvarlayıb yenid?n ş?kill?ndir?r?kdavam ed?n h?yata geri ver?r. X?yallarımıza, düşünc?l?rimiz?, davranışlarımıza,  yaşamımıza yenil?rini verib köhn?l?rini alan ve ayaqlarımız altından durmadan axıb ged?n ömür kimi...” – deyir ölümsüz “Lodos”un mü?llifi -  B?yazit Gül?rcan...

...H?yat, b?z?n verdikd?n sonra almaz, B?yazit b?y. Alar, el?c? alar, alar, alar...  Yerind? yalnızca d?rin Göyümtül – Boz  ağrı qalar...

Siz ki bunu bilirsiniz...

***

...İyul gün?şinin yandırıcı ş?f?ql?ri altında yenic? biçilmiş z?minin düz ortasında görün?n qaraltıya t?r?f gedir?m...

Bu, yuxu kimidir...

M?n, bu evin ziyar?tin? t?l?sir?m. Bu ev, sevdiyi adamı ?lind?n alınıb aparılmış, böyük oğlanları müharib?d? öldürülmüş, kiçikl?ri aclıqdan t?l?f olmuş bir qarının qalasıymış...

-B?lk? lazım deyil?

-Yox, onun üçün g?lmiş?m...

...Deyirl?r, o qarının k?ndini köçür?n hökum?t adamları onunla bacarmayıblarmış. Getm?yibmiş qarı, deyibmiş, ?rimi, oğlanlarımı gözl?y?c?y?m...

Heç kim qayıtmayıbmış. Qarı evd?n çıxmırmış, evini dağıdarlar deyib...  Qarını ac qoyurmuşlar, evind?n çıxsın dey?... Sonra,  köçürülmüş k?ndi kotana verib z?mi edibl?r. Qarının evinin kandarınacan... Sap-sarı sünbüll?r... Qarı onlara ?lini uzatmazmış müharib? ill?rind?, “?sg?rl?rimiz üçündür” deyirmiş...  Oğlanları...  qayıtmayan oğlanları...

Qarı aclıq ç?kirmiş...

B?z?n, ora-bura dağışan  h?mk?ndlil?ri gizlin-gizlik yem?y? bir şey g?tir?rl?rmiş...

Sonra qarı ölüb...

Evi qalıb... Dağılıb, tökülüb... Amma günü bu gün d? onu z?minin ortasında silib yox etm?y? ?li g?lmir kims?nin...

?limi divarlarında g?zdirdikc? ür?yim? dolan ağrının r?ngini çox sonralar bildim...

***

“Lodos”u oxuyub bitirdikd?n sonra gözümü aylar, ill?r ?vv?l?, o axşamın körpüsünd?ki d?rin ağrıya çevirdim... Baxışlarımı o z?minin ortasında qaralan evin dağıntılarına dikdim, o r?ngi o zaman tapdım m?n, o r?ngi bir dolaşıq x?tt üst? nöqt?-nöqt? s?p?l?yib boyunbağı ed?n, boynuma bağlayan taleyin ?ll?rinin titr?yişini hiss etdim...

***

Modernl?ş?n dünyanın  göyd?l?nl?ri arasında ?riyib ged?n köhn? hekay?tl?r, talelel?r. Insanlar, sevgil?r, ağrılar, yalanlar...  Çar?sizlikl?r v? ümidl?r...

?lini uzatsa ?lini d?nizin balıqçı qayıqlarına çatdıran m?h?ll?... Sökülm?kd? olan kiçicik bir dünya... M?hv?rind?n çıxmağa hazırlaşan yol...

***

“ Bu n?d?n g?ldi quraşdırılmış evcikl?r d?niz sahilind?ki boş ?razid? 70-80 il ?vv?l peyda olmuşdu. Heç birinin sakini onun sahibi deyildi.  Amma çoxu el? burda doğulub burda böyümüşdül?r

Küç?nin başındakı kiçik meyxanada neç? d?f? içki içdim. Oranı h?qiq?t?n M?l?k adlı bir xanım işl?dirdi, ?ri h?qiq?t?n h?bsd?ydi. M?n ?sg?rliyimi ç?kib qayıdanda çıxmışdı. Mustafa ?mi dediyim adam v?t?g?d? tor yamayırdı.  Küç?d? yaşayanların dem?k olar hamısı balıqçılardı, h?r?sinin özün? gör? balaca qayığı vardı.

Yoxsulluğu bölüş?n insanlar... .

Hamısını sevirdim, hamısının içimd? yanğısını g?zdirir?m...

Küçürülm?d?n sonra h?r? öz d?rdin? düşdü, sonra n? m?n onları gör? bildim, n? onlar m?ni...

M?n d? buna b?nz?y?n bir m?h?ll?d? böyümüşdüm, kimi hamil?ydi, kiminin uşağı x?st?, kiminin anası yataqda, kimisi ç?tin v?ziyy?td?... Yardımlaşma olmadan n? ed? bil?rdil?r? Qonşu deyil, doğmalar kimiydik.

Sonra böyüdük... EVl?ndik...  hündürm?rt?b?li t?z? evl?r? köçdük getdik...Yalnızlaşdıq... yalnızlaşdıq...”

“Qalanlarımız tamam da... 

N?rd? ged?nl?rimiz?

N?rd? ged?nl?rimiz...”- deyir bir Qarad?niz türküsü...

Harda...  harda...

***

...Bir gün qapını döyürl?r: “Çıx!”. “Niy??”- dey? soruşursan, - “sök?c?yik”...

Heç kim xatılr?l?ri söküb dağıda bilmir... Heç kim susdura bilmir içimizd? s?sl?n?n s?sl?ri, heç kim gözl?rimizi zill?yib dayandığımız d?rin Göyümtül-Bozluqda qolumuzdan tutub:  “Bir d? o körpüy? çıxmayacaqsan” demir daha...  Tutub ora ç?kir, dumanlı toranın soyuğunda kür?yind?n it?l?yib: “Atıl” deyir, “atıl, get, it”...

Qollarını qaldırrısan, gözl?rini yumursan v? ayaqlarının altındakı uçurumun düz k?narına t?kan verib yuxarı dartınırsan... Aralanırsan Göyümtül-Bozdan...

Uçmaq...

Göy yegan? V?t?ndir...

***

Yazılmasından 43 il keçmiş v?r?ql?rini ehtiyatla çevirib oxuduğun ?s?r o axşam, o körpüd? s?ni iki addım geri ç?kilm?y? vadar ed?n  n?h?ng qorxunun r?ngini göst?rir... Pıçıldayırsan: “Budur o, Göyümtül-Boz...”

Biçilmiş z?minin uçulub-dağılmış divarlarından yapışa-yapışa çürüyüb tökülmüş tirl?rin arasında aradığın n?f?sin, müq?dd?sliyin, v?fanın, zülmün, amansılığın...  bir d? o qarının bir axşam qaranlığında uzaqlara zill?nib can ver?n baxışlarının r?ngini görürs?n: Göyümtül- Boz...

***

S?n dem? h?r şey h?l? 43 il ?vv?l bel?ymiş...

S?n dem? M?l?yin, Mustafanın, Zeyn?bin, Mahmudun, Gülzarın...  taleyi dönüb-dolanıb geriy? dön?c?k, ağla g?lm?z uzaqlıqda köçürül?n k?ndl?rin qarılarının, qocalarının laylalarında, ağılarında şumlanıb z?mi salınan torpağa qarışacaq... Sonra sünbüll?r göy?r?c?k o torpaqda, sonra çör?k olacaq o sünbüll?r...

***

Fotolara baxıram... Ağ-qara fotolar... Dar bir küç?, indi yıxılar- bir azdan yıxılar evl?r... Üzüaşağı düşüb d?nizd? bitir... D?nizçi qayıqlarının sınıq-salxaq kölg?l?ri...

***

-Haydı, toplanın! Bu axşam bir süfr? quracağıq, ayrılmamışdan ?vv?l. Kimin evind? n?yi var g?tirsin, qoysun ortaya. Ey, s?n, n? baxırsan, gizlind? saxlancında n?yin var? G?tr! İçkisi olan içkisini g?tirsin, yem?yi olan yem?yini... N?ğm?si olan n?ğm?sini, boyası olan boyasını... Gözl?rinizi g?tirin, ?ll?rinizi, ür?yinizi... G?tirin, g?tirin! Dünya süfr?sinin köçm?y?n sakinimi var? Kimin evinin qapısı döyülm?z bir gün? Kimin ?lin? beş-on xoşb?xt an atılıb, “çıx, yıxacağıq” deyilm?di?...

Gözl?rimi yumub dünyanın s?sli-küylü qarmaqarışıq n?f?s alıb- verişini dinl?m?k ist?yir?m... Süfr?y? uzanan ?ll?r, bir-birin? toxunan ?ll?r, baxışlar, bir-birind?n qaçırılan gözl?r...

Hamı ged?c?k, hamı bilir ged?c?k...

Yox,  bu d?f? ilk daşı ilk günah ed?n atsın...

Amma o, el?  birinci d?  gedib... Gedib v? gedişiyl? yol açıb... v? hamı şikay?tl?n?-şikay?tl?n? onun açdığı qapıdan çıxıb onun saldığı yolla gedir... 

Heç kim daş atmayacaq – birinci Göyümtül-Bozluqda çoxdan itib...

Kimin küç?sind?n köç keçm?di?

Kim bir gün o axşam tufanında qıy vurub qonmağa yer tapmayan qağayılar kimi qayıtmağa evi, döym?y? qapısı olmadığını anlamadı birc? d?f??..

Kim axı, B?yazit Gül?rcan, kim axı, qardaş?...

***

“Şimal kül?kl?ri q?rarlı kül?kl?rdir... Bird?n-bir? bütün gücüyl? ?sm?y? başlamaz... Ehtiyatlı olmaq, dağıntıların qarşısını almaq ist?yirsinizs?,  siz? zaman ver?r... Qorunmada olarsınız...

Amma c?nub kül?kl?ri...

Bir anda fırtınaya dön?r, bir anda h?r şeyi m?hv ed?r...

H?l? bir d? d?nizd?sinizs?...”

***

... Biz d?nizd? deyilik

Torpaqda da deyilik biz daha...

Hardayıq?

***

...M?n h?m d? h?miş? ordayam –“Lodos”un,  Göyümtül-Boz  tufanlı sularına düşüb boğu lan adamının nisgilind?...

Kiml?rs? bizd?n 40 il ?vv?l d?nizin d?rinliyind? boğulubmuş s?n dem?...

Susuram v? gülüms?yir?m...